ระบบภูมิคุ้มกัน(Immune system)
ระบบภูมิคุ้มกัน หรือ Immune system คือระบบที่คอยปกป้องร่างกายของเราจากสิ่งแปลกปลอมต่างๆ ที่อาจเข้ามาทำอันตรายร่างกายเราได้ เช่น เชื้อโรคชนิดต่างๆ แบคทีเรีย ไวรัส ปรสิต รา พยาธิ รวมถึงสิ่งแปลกปลอมอื่นๆ เช่น เซลล์ที่กำลังเจริญเติบโตไปเป็นมะเร็ง อวัยวะของผู้อื่นที่ปลูกถ่ายเข้ามาในร่างกาย การได้รับเลือดผิดหมู่ สารก่อภูมิแพ้ เป็นต้น สิ่งต่างๆ เหล่านี้มีคุณสมบัติเป็นสิ่งแปลกปลอมที่ร่างกายยังไม่รู้จัก เรียกว่า “antigen”
ความผิดปกติของระบบภูมิคุ้มกัน
1. การทำงานของระบบภูมิคุ้มกันร่างกายบกพร่อง (Immune Deficiency) เป็นกลุ่มของโรคที่เกิดจากความบกพร่องของระบบภูมิคุ้มกันของร่างกายซึ่งอาจเป็นมาแต่กำเนิด (เช่น โรค hypogammaglobulinemia ในเด็ก) หรือ เกิดขึ้นในระยะหลัง (acquired) จากการติดเชื้อไวรัสบางชนิด (เช่นไวรัสเอดส์) ได้รับยากดภูมิคุ้มกัน (เช่น เคมีบำบัดที่ใช้ในการรักษาโรคมะเร็ง ยาในกลุ่มสเตียรอยด์) สัมผัสกับสารกัมมันตภาพรังสีเป็นบริเวณกว้างจนเกิดการทำลายไขกระดูก (เช่น ได้รับรังสีรักษา สัมผัสกับกากสารกัมมันตภาพรังสี หรือระเบิดนิวเคลียร์) ผู้ที่ได้รับการผ่าตัดตัดม้ามออก (เช่น ม้ามแตกจากอุบัติเหตุ โรคธาลัสซีเมียรุนแรงที่มีม้ามโตมากๆ) ผู้ที่ป่วยด้วยโรคเรื้อรัง (เช่น เบาหวาน ไตวาย ตับแข็ง เป็นโรคขาดอาหารรุนแรง) หรือผู้สูงอายุมากๆ (extreme age)
2. โรคภูมิแพ้ (Allergies) โรคภูมิแพ้เป็นการตอบสนองของร่างกายที่ไวเกิน (hypersensitivity) ต่อสารใดสารหนึ่งที่เป็นแอนติเจนในสิ่งแวดล้อม จึงเรียกแอนติเจนที่ทำให้เกิดการแพ้ว่าสารก่อภูมิแพ้ (allergens) ซึ่ง allergens ของแต่ละคนจะแตกต่างกันไป หรือแต่ละคนก็จะแพ้สารแตกต่างกัน และมีความรุนแรงไม่เท่ากัน เช่น การแพ้ละอองเกสรดอกไม้ เกิดเป็น hay fever หรือแพ้สารในอาหารบางชนิด เช่น กุ้ง ปลา เป็นต้น
3. ระบบภูมิคุ้มกันทำงานสับสน เซลล์ในระบบภูมิคุ้มกันของร่างกายผิดปกติโดยมีการสร้างภูมิคุ้มกันเข้าทำร้ายเนื้อเยื่อร่างกายทำให้เกิดเป็นโรคทางออโตอิมมูน (autoimmune disease) ขึ้นมาได้ ตัวอย่างของโรคเหล่านี้ได้แก่ โรคลูปัส โรคข้ออักเสบรูมาตอยด์ (rheumatoid arthritis) จะมีการสร้างแอนติบอดีต่อเนื้อเยื่อบริเวณข้อของกระดูก โรค เอส แอล อี (SLE) จะมีการสร้างแอนติบอดีต่อเนื้อเยื่อหลายแห่งของร่างกาย เช่น เนื้อเยื่อไต เซลล์เม็ดเลือดแดง เป็นต้น
ปัจจัยที่มีผลต่อการเพิ่มภูมิคุ้มกันของร่างกาย
1. ปัจจัยทางพันธุกรรมการตอบสนองทางระบบภูมิคุ้มกันอยู่ภายใต้การควบคุมของยีนในกลุ่มHistocompatibility antigens
2. อายุ เด็กเล็กและผู้สูงอายุมีการตอบสนองของระบบภูมิคุ้มกันด้อยกว่าคนหนุ่มสาวจึงเสี่ยงต่อการติดเชื้อง่าย
3. ลักษณะทางสรีระ ตัวอย่างเช่น ความเป็นกรดของน้ำย่อยในกะเพาะอาหาร ขนอ่อน (cilia) ที่คอยโบกพัดบริเวณผิวเยื่อบุหลอดลม การไหลของน้ำปัสสาวะถ้าสิ่งที่กล่าวมาผิดปกติ เชื้อจุลชีพจะเข้าสู่ร่างกายได้ง่ายขึ้น
4. สภาพแวดล้อมคนที่มีเศรษฐานะยากจนจะมีอัตราการเกิดโรคต่างๆสูงกว่าคนที่มีความเป็นอยู่ดี ทั้งนี้เนื่องจากสาเหตุหลายประการรวมทั้งอาจขาดสารอาหาร
5. ลักษณะทางกายวิภาค ความผิดปกติของผิวหนังและเยื่อบุ เช่น ผิวหนังมีแผลพุพองอักเสบ จะเสี่ยงต่อการติดเชื้อง่าย
6. ปัจจัยที่เกี่ยวข้องกับเชื้อจุลชีพ จุลชีพที่อาศัยอยู่ในลำไส้จะช่วยยับยั้งการเจริญเติบโตของเชื้อจุลชีพก่อโรค
7. ปัจจัยทางเมแทบอลิกฮอร์โมนบางชนิดเช่นสเตียรอย์มีฤทธิ์ยับยั้งกระบวนการกินสิ่งแปลกปลอมของเม็ดเลือดขาว ลดการสร้างแอนติบอดี คนที่กินยาในกลุ่มสเตียรอยด์จึงมีความเสี่ยงต่อการติดเชื้อสูง
วิธีป้องกันและดูแลรักษาสุขภาพ
1.ออกกำลังอย่างสม่ำเสมอ เป็นประจำทุกวัน
2.กินอาหารให้ถูกต้องตามหลักโภชนาการ
3.พักผ่อนให้เพียงพอ
4.ตรวจสุขภาพร่างกายอย่างน้อยปีละ๒ครั้ง
5.รักษาความสะอาดของร่างกายอยู่ตลอด
